Linux operatsion tizimi uzoq yillardan buyon barqarorligi, ishonchliligi va yuqori darajadagi xavfsizligi bilan ajralib turadi. Shu sababli u davlat tashkilotlari, yirik korxonalar, bulutli infratuzilmalar, ma’lumotlar markazlari hamda internet xizmatlarining asosiy platformalaridan biri hisoblanadi. Biroq hatto eng ishonchli tizimlarda ham yillar davomida yashirin qolgan xavfsizlik zaifliklari aniqlanishi mumkin.
Mutaxassislar tomonidan aniqlangan va CVE-2026-64600 identifikatori bilan ro’yxatga olingan RefluXFS nomli yangi zaiflik ana shunday tahdidlardan biridir. Mazkur zaiflik Linux yadrosining XFS fayl tizimidagi Copy-on-Write (CoW) mexanizmida yuzaga keladigan race condition (parallel jarayonlar o’rtasidagi sinxronizatsiya xatosi) sababli oddiy mahalliy foydalanuvchiga tizimning eng yuqori – root darajasidagi huquqlarni qo’lga kiritish imkonini beradi.
Eng xavotirli jihati shundaki, ushbu zaiflik 2017-yilda chiqarilgan Linux Kernel 4.11 versiyasidan boshlab deyarli barcha keyingi versiyalarda mavjud bo’lib kelgan hamda zamonaviy himoya mexanizmlarining aksariyatini chetlab o’ta oladi.
RefluXFS qanday ishlaydi?
XFS fayl tizimida reflink funksiyasi bir nechta fayllarga bitta fizik ma’lumot blokidan umumiy foydalanish imkonini beradi. Fayllardan biri o’zgartirilganda Copy-on-Write (CoW) mexanizmi ishga tushadi va o’zgartirilayotgan ma’lumot uchun yangi blok ajratiladi. Natijada asl ma’lumot o’zgarmasdan saqlanib qoladi.
Ammo aynan shu jarayonda jiddiy mantiqiy xato mavjud.
Ikki mustaqil jarayon bir vaqtning o’zida O_DIRECT rejimida bir xil reflink faylga yozishga harakat qilganda, kernel tranzaksiya jurnalida bo’sh joy kutayotgan vaqtda faylning inode qulfi qisqa muddatga bo’shatiladi. Ana shu juda qisqa vaqt oralig’ida ikkinchi jarayon fayl bloklarini qayta xaritalashi (remap) mumkin.
Natijada birinchi jarayon eskirgan (stale) ma’lumotlarga asoslanib yozishni davom ettiradi va yozuv yangi blokka emas, balki himoyalangan asl disk blokiga amalga oshiriladi.
O_DIRECT rejimi sahifa keshini (Page Cache) chetlab o’tgani sababli kernel blok holatini qayta tekshirmaydi. Shu bois noto’g’ri yozilgan ma’lumot bevosita diskka saqlanadi va doimiy o’zgarish hosil qiladi.
Hujumchi nimalarga erisha oladi?
Mazkur zaiflikdan foydalangan mahalliy foydalanuvchi:
- root huquqlarini qo’lga kiritishi;
- SUID dasturlarini o’zgartirishi;
- tizim konfiguratsiya fayllarini buzishi;
- autentifikatsiya mexanizmlarini chetlab o’tishi;
- himoyalangan fayllarni bevosita disk darajasida o’zgartirishi;
- tizim qayta ishga tushirilgandan keyin ham saqlanib qoladigan o’zgarishlarni amalga oshirishi mumkin.
Qualys mutaxassislari tayyorlagan Proof-of-Concept (PoC) sinovida RHEL 10.2 tizimida root foydalanuvchisining paroli bir necha soniya ichida o’chirib tashlangan va hujumchi hech qanday parolsiz root tizimiga kirishga muvaffaq bo’lgan.
Bundan ham xavfli tomoni — hujum jarayonida kernel loglari deyarli hech qanday iz qoldirmaydi, bu esa hodisani aniqlash va keyinchalik forensik tahlil qilishni ancha murakkablashtiradi.
Qaysi tizimlar xavf ostida?
Quyidagi shartlar bajarilganda tizim zaif hisoblanadi:
- Linux Kernel 4.11 yoki undan yangi, ammo hali yangilanmagan versiya;
- XFS fayl tizimi reflink=1 parametri bilan ishlayotgan bo’lishi;
- oddiy foydalanuvchi yozish huquqiga ega katalog mavjud bo’lishi;
- tizimda SUID-root dasturlari yoki boshqa muhim fayllar mavjud bo’lishi.
Tasdiqlangan ta’sirlangan distributivlar:
- RHEL 8, 9 va 10;
- CentOS Stream 8, 9 va 10;
- Oracle Linux 8, 9 va 10;
- Rocky Linux;
- AlmaLinux;
- CloudLinux;
- Amazon Linux 2 va Amazon Linux 2023;
- Fedora Server 31 va undan keyingi versiyalar.
Nisbatan kamroq xavf ostidagi distributivlar:
- Debian;
- Ubuntu;
- SUSE.
Ushbu distributivlarda odatda standart fayl tizimi sifatida XFS ishlatilmaydi. Biroq administrator tomonidan XFS reflink qo’lda yoqilgan bo’lsa, ular ham zaif bo’lishi mumkin.
Nega mavjud himoya mexanizmlari yordam bermaydi?
RefluXFS odatiy xotira (memory) ekspluatatsiyasi emas, balki fayl tizimining bloklarni boshqarish qatlamida yuzaga keladi.
Shuning uchun quyidagi himoya mexanizmlari uni to’xtata olmaydi:
- SELinux (Enforcing rejimi ham);
- AppArmor;
- Kernel Lockdown;
- KASLR;
- SMEP;
- SMAP;
- Container Isolation;
- User Namespace cheklovlari;
- Linux Capabilities.
Ya’ni zaiflik operatsion tizimning juda quyi qatlamida ishlagani sababli konfiguratsion o’zgartirishlar yoki qo’shimcha himoya siyosatlari amalda foyda bermaydi.
Sun’iy intellekt zaiflikni aniqlashda qanday rol o’ynadi?
RefluXFS yana bir jihati bilan tarixiy ahamiyatga ega.
Mazkur zaiflik Qualys hamda Anthropic kompaniyalarining Project Glasswing loyihasi doirasidagi hamkorligi natijasida aniqlangan.
Tadqiqotchilar Claude Mythos Preview sun’iy intellekt modeliga avvalgi Dirty COW turidagi race condition zaifliklariga o’xshash mantiqiy xatolarni izlash vazifasini bergan.
Model:
- potentsial zaif kod qismlarini aniqlagan;
- ekspluatatsiya ssenariylarini taklif qilgan;
- ishlaydigan PoC yaratishda yordam bergan.
Shundan so’ng Qualys mutaxassislari ushbu natijalarni mustaqil ravishda tekshirgan va zaiflikni Linux yadrosi ishlab chiquvchilari bilan muvofiqlashtirilgan tarzda e’lon qilgan.
Bu holat sun’iy intellekt kelajakda murakkab kernel zaifliklarini aniqlash jarayonida muhim vositaga aylanishini yana bir bor namoyish etdi.
2026-yilda Linux yadrosida aniqlangan xavfli Local Privilege Escalation zaifliklari
So’nggi oylar davomida Linux yadrosida ketma-ket bir nechta jiddiy zaifliklar aniqlanmoqda.
Ular orasida:
- Copy Fail (CVE-2026-31431) — AF_ALG mexanizmidagi mantiqiy xato orqali Page Cache’ni o’zgartirish imkonini bergan.
- Dirty Frag (CVE-2026-43284, CVE-2026-43500) — tarmoq steki orqali Page Cache yozuvlarini buzishga imkon yaratgan.
- DirtyClone (CVE-2026-43503) — paketlarni klonlash mexanizmidagi xato orqali himoyalangan fayllarni o’zgartirish imkonini bergan.
- RefluXFS (CVE-2026-64600) — XFS fayl tizimida disk bloklarini to’g’ridan-to’g’ri buzish imkonini beruvchi race condition.
Mazkur zaifliklarning barchasi turli komponentlarda aniqlangan bo’lsa-da, ularni yagona jihat birlashtiradi — ular hujumchiga tizim tomonidan himoyalangan ma’lumotlarni noqonuniy ravishda o’zgartirish va oxir-oqibat root huquqlarini qo’lga kiritish imkonini beradi.
Tavsiyalar
Tashkilotlar va tizim administratorlariga quyidagi choralarni zudlik bilan amalga oshirish tavsiya etiladi:
- operatsion tizim ishlab chiqaruvchisi taqdim etgan xavfsizlik yangilanishlarini darhol o’rnatish;
- kernel yangilangandan so’ng serverni to’liq qayta ishga tushirish;
- XFS reflink ishlatilayotgan serverlarni inventarizatsiyadan o’tkazish;
- ko’p foydalanuvchili va internetga ulangan serverlarni ustuvor tartibda yangilash;
- root huquqlari va SUID dasturlarining yaxlitligini muntazam nazorat qilish;
- shubhali mahalliy faoliyatni EDR va audit vositalari orqali kuzatish;
- Linux distributivlari tomonidan e’lon qilinayotgan xavfsizlik byulletenlarini muntazam monitoring qilish.
RefluXFS (CVE-2026-64600) so’nggi yillarda Linux yadrosida aniqlangan eng xavfli mahalliy imtiyozlarni oshirish (Local Privilege Escalation) zaifliklaridan biri sifatida baholanmoqda. Ushbu zaiflik XFS fayl tizimining Copy-on-Write mexanizmidagi race condition sababli oddiy foydalanuvchiga himoyalangan tizim fayllarini bevosita disk darajasida o’zgartirish va root huquqlarini qo’lga kiritish imkonini beradi.
Zaiflikning 2017-yildan buyon mavjud bo’lib kelgani, zamonaviy himoya mexanizmlarini chetlab o’tishi, hujum izlarining deyarli qolmasligi hamda o’zgarishlarning qayta yuklangandan keyin ham saqlanib qolishi uning xavflilik darajasini yanada oshiradi.
Shu bois XFS fayl tizimidan foydalanadigan Linux serverlari va ishchi stansiyalarini imkon qadar tezroq ishlab chiqaruvchi tomonidan chiqarilgan xavfsizlik yangilanishlari bilan ta’minlash, tizimlarni qayta ishga tushirish hamda lokal foydalanuvchilar faoliyati ustidan qat’iy nazoratni kuchaytirish bugungi kunda eng muhim kiberxavfsizlik choralaridan biri hisoblanadi.